مراقب موارد استثنا باش (خطای تایید)

جیل می خواهد وزن کم کند او رژیم عذایی مشخصی را انتخاب کرده و هر روز صبح با ترازو پیشرفتش را بررسی میکند. اگر وزنش کم شده باشد خودش را تحسین می کند و رژیم غذایی اش را موفقیت آمیز می داند. اگر وزنش اضافه شده باشد آن را یک نوسان نرمان در نظر گرفته و فراموشش می کند. او ماه ها با این تصور باطل ادامه می دهد که رژیم غذایی دارد کار خودش را می کند هر چند که وزنش ثابت مانده، جیل قربانی خطای تایید است البته از نوع بی خطر آن.خطای تایید

خطای تایید ریشه در همه تصورهای غلط ما دارد. تمایل به تفسیر اطلاعات جدید به گونه ای  که با تئوری های موجود، باورها و اعتقادات ما هماهنگ باشد. به بیان دیگر هر داده ی جدیدی را که با نظرهای کنونی مان تناقض داشته باشد فیلتر می کنیم (شواهد متضاد) یک عادت خطرناک. “حقایق با ندیده گرفته شدن از هستی ساقط نمی شوند” این را آدوس هاکسلی نویسنده گفته بود. با این حال ما دقیقا همین کار را می کنیم. همانطور که سرمایه گذار بزرگ وارن بافت می گوید “آنچه بشر بهتر از هر کار دیگری انجام می دهد تفسیر اطلاعات جدید به شیوه ای است که نتیجه گیری های قبلی دست نخورده باقی بماند.” خطای تایید در دنیای تجارت نیز جاری و ساری است. مثال : یک تیم اجرایی در مورد یک استراتژی جدید تصمیم می گیرد. تیم با شور و شوق هر نشانه ای را که بر موفقیت استراتژی دلالت کند جشن می گیرد. این تیم هر کجا نگاه می کند مدارک تایید آمیز زیادی میبیند در حالی که نشانه های خلاف آن دیده نشده یا خیلی سریع به عنوان استثنا یا موارد خاص رد می شوند. آنها در برابر شواهد متضاد کور شده اند.

چه کار میتوانی بکنی اگر واژه ای استثنا ظاهر شود و به گوش ات بخورد؟ به طور معمول استثنا وجود شواهد متضاد را پنهان می کند. گوش دادن به چارلز داروین سودمند است. او از همان دوران جوانی دایما با خطای تایید در وجود خود مقابله می کرد. هر زمان که مشاهده ها در تناقض با تئوری اش قرار می گرفتند آنها را خیلی جدی می گرفت و بلافاصله یادداشت می کرد او می دانست مغز به صورت فعال بعد از مدت کوتاهی شواهد متضاد را فراموش می کند. هر چه تئوری های خودش را درست تر در نظر می گرفت بیشتر و پویاتر به دنبال تناقض ها می گشت.

“خطای تایید ریشه در همه تصورهای غلط ما دارد. تمایل به تفسیر اطلاعات جدید به گونه ای  که با تئوری های موجود، باورها و اعتقادات ما هماهنگ باشد. به بیان دیگر هر داده ی جدیدی را که با نظرهای کنونی مان تناقض داشته باشد فیلتر می کنیم.”

این آزمایش نشام می دهد برای زیر سوال بردن تئوری خودت چقدر باید تلاش کنی. استاد دانشگاهی دانشجویان خود را با دنباله ی اعداد ۲، ۴ و ۶ آزمود.آنها باید قاعده ای اساسی دنباله را که استاد پشت یک برگه ی کاغذ نوشته بود به دست می آوردند. دانشجویان باید عدد بعدی دنباله را پیدا می کردند و استاد به هر جواب با عبارت “در قاعده صدق می کند” یا “در قاعده صدق نمی کند” پاسخ می داد. دانشجویان می توانستند هر چقدر می خواهند راجع به عدد بعدی حدس بزنند اما برای بیان قاعده تنها یک فرصت داشتند. بیشتر دانشجویان ۸ را به عنوان عدد بعدی پیشنهاد دادند استاد جواب داد در قاعده صدق می کند و برای اینکه مطمئن شوند ۱۰، ۱۲ و ۱۴ را هم امتحان کردند. استاد هر بار جواب داد در قاعده صدق می کند. دانشجویان این طور نتیجه گیری کردند، قاعده این است که عدد دو به عدد قبلی اضافه شود. استاد سرش را تکان داد قاعده این نیست.

دانشجویی زرنگ روش دیگری انتخاب کرد. او عدد  ۲- را امتحان کرد. استاد گفت در قاعده صدق نمی کند. دانشجو پرسید هفت؟ در قاعده صدق می کند. همه نوع عددی را امتحان کرد ۲۴-، ۹ و ۴۳-؟ ظاهرا او ایده ای داشت و تلاش می کرد خدشه ای در آن پیدا کند. فقط هنگامی که دیگر نتوانست مثال نقضی پیدا کند گفت قاعده این است ” عدد بعدی باید بیشتر از عدد قبلی باشد.” استاد برگه کاغذ را برگرداند و این دقیقا چیزی بود که روی برگه نوشته شده بود.

چه چیزی این دانشجوی زیرک را از بقیه متمایز می کرد؟ در حالی که اکثریت فقط دنبال تایید فرضیه های خود بودند این دانشجو تلاش کرد ایراد آن را پیدا کند و آگاهانه دنبال شواهد متناقض بود. ممکن است این طور فکر کنی” خوش به حال او، اما برای بقیه هم پایان دنیا نیست.” با این حال فریب خطای تایید را خوردن محدود به دنیای آکادمیک نیست.

برای مبارزه با خطای تایید سعی کن باورهای خودت را در مورد جهان بینی، سرمایه گذاریها، ازدواج، سلامت، رژیم غذایی و استراتژی های شغلی بنویسی و شروع کنی به پیدا کردن شواهد متناقض. خلاص شدن از شر عقایدی که مثل دوستان قدیم آدم هستند سخت اما ضروری است.

برگردان از کتاب ارزشمند “هنر شفاف اندیشیدن” (The Art of Thinking Clearly)، اثر آقای رولف دوبلی و ترجمه خوب آقای عادل فردوسی پور و همکارانش

 

نویسنده : امیر یزدانی

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *