تکنیک های مدلسازی قواعد کسب و کار

در مقاله “مقدمه ای بر تحلیل کسب و کار” اشاره کردیم که یکی از کارهای مهم تحلیل گر کسب و کار برای شناخت صحیح وضعیت کسب و کار، شناسایی و درک قواعد حاکم بر کسب و کار مورد بررسی است. اما چطور این قواعد را به شیوه ای قابل درک و کاربردی مستند نماییم؟

در ادامه به برخی از رایج ترین تکنیک های مدلسازی قواعد کسب و کار اشاره می کنیم:

فرهنگ اصطلاحات

یک دیکشنری که شامل تعریف هر مفهوم مبهمی است که در حوزه کسب و کار موضوعیت داشته و باید همه ذینفعان از آن مفهوم یک برداشت واحد داشته باشند. در این دیکشنری باید باید برای هر مفهوم یک تعریف جامع و مانع ارائه کرد.

درخت یا جدول تصمیم (Decision Tree/Table):

قواعد کسب و کار

تصمیمات بخش مهمی از قواعد کسب و کار را شامل می شود، برای توصیف تصمیم های پیچیده می توان از مدل جدول تصمیم یا درخت تصمیم استفاده کرد. در درخت تصمیم مشخص می شود به ازای چه شرایط اولیه ای چه اتفاق بعدی رخ خواهد داد.

نمودار فرایند کسب وکار BPD:

در استاندارد BPMN که نمادگذاری جامعی برای توصیف فرایندها است، علاوه بر قواعدی که به انجام هر فعالیت حاکم است و می تواند به یکی از زبانهای اشاره شده در بالا توصیف شود، دو نماد “درگاه” و “رخداد” نیز وجود دارد که از طریق این دو نماد، قواعد آغاز، پایان و نحوه حرکت یک توکن در مسیر یک فرایند توصیف می شود.

رخداد: رخدادها بیان کننده اتفاقات مهمی هستند که بروز آنها باعث تاثیرگذاری بر رفتار یک توکن در یک فرایند می شود. این رخدادها از حیث نحوه قرار گیری در فرایند به سه دسته رخدادهای آغازین، رخدادهای میانی و رخدادهای خاتمه دسته بندی می شوند. این رخدادها به ترتیب مشخص می کنند چه قواعدی در آغاز، میانه و خاتمه حرکت یک توکن در فرایند وجود دارد.

درگاه (Gateway):  هر گاه مسیر حرکت یک توکن در طول فرایند چند شاخه شود تصمیم گیری در خصوص برخورد توکن با این مسیرها با درگاه می باشد. سه نوع درگاه برای توصیف قواعد مواجه با مسیرها وجود دارد :

AND: این درگاه نشان دهنده پیش شرط خاتمه دو یا چند فعالیت برای انجام فعالیت بعدی است. همچنین نشان دهنده آغاز دو یا چند فعالیت به صورت همزمان با هممدلسازی قواعد کسب و کار است.

XOR: نشان دهنده آن است که تنها یک مسیر از چند مسیر برای ادامه جریان کار امکانپذیر است. تعیین تکلیف مسیر مشابه قواعد درخت تصمیم میباشد یعنی باید توصیف شود در چه شرایطی کدام مسیر انتخاب می شود.

OR: مشابه شرایط XOR را دارد با این تفاوت که ممکن است در یک شرایط خاص برعکس حالت XOR، هر دو مسیر همزمان انتخاب شود و توکن در آنها جریان پیدا نماید.

دیکشنری لغات (Data Dictionary):

وقتی لازم باشد در خصوص هر داده (همان فیلد در یک فرم اطلاعاتی) اطلاعات و قواعد دقیقتری توصیف شود، ویژگی های سیستمی هر قلم داده مانند نوع داده، طول داده و محدودیت های حاکم برآن در قالب یک جدول ارائه می شود. این دیکشنری وارد حوزه قواعد سیستمی کسب و کار می شود و از سطح جزئی نگری بالایی برخوردار است و لذا مناسب مواردی است که تحلیل قواعد با هدف طراحی سیستم انجام می شود.

مدلسازی قواعد کسب و کار

مدل داده (Data Model):

بخشی از قواعد کسب و کار به نحوه رابطه بین مفاهیم (موجودیت ها) باز می گردد.مثلا اینکه هر سازمان از مجموعه ای از واحدهای سازمانی تشکیل شده است که می توانند به صورت سلسله مراتبی با هم مرتب باشند در واقع یک قاعده در مورد رابطه بین واحد سازمانی و سازمان است. یا وقتی به انواع قراردادهای خرید اشاره می شود در واقع در مورد رابطه بین یک قرارداد خرید تیپ و قراردادهای خرید خاص که همگی از قرارداد تیپ مشعب می شوند و اشتراکاتی با آن دارند صحبت می شود. در مدل داده این روابط نشان داده می شود. سه نوع از مهمترین روابط بین موجودیتها در زیر آورده شده است:

  • ارتباط (Association): این رابطه نشان می دهد دو موجودیت می توانند با هم یک ارتباط داشته باشند. این ارتباط باید به صورت متنی توصیف شود. (رابطه کلاس و دانشجو)
  • تجمیع (Composition): این رابطه نشان می دهد یک موجودیت از چه موجودیتهای دیگری تشکیل شده است. (رابطه خودرو و موتور خودرو)
  • تعمیم (Generalization) : این رابطه نشان می دهد که چه انواعی از یک موجودیت وجود دارد. این انواع از حیث مواردی ویژگی مشابه با هم دارند. (رابطه قرارداد تیپ با همه قراردادهای منشعب شده از آن)

این رابطه ها در واقع بخشی از قواعد حاکم بر یک موجودیت است که با زبان رابطه بیان می شود.

مدلسازی قواعد کسب و کار

موارد اشاره شده در بالا مدلهایی هستند که با استفاده از ترکیبی از آنها می توان تا حد خوبی قواعد کسب و کار را توصیف کرد. اما این مدلها گاها سطح جزئی نگری بالایی دارند و یا از نمادها و مفاهیمی در توصیف قواعد استفاده می کنند که برای همه مخاطبان قابل درک نیست از طرفی از هم گسسته و متفرغ هستند، به دلیل همه موارد اشاره شده لازم است تا با هدف ارائه مطلوب این قواعد به ذینفعان به گونه ای که همگی بتوانند به فراخور نیازشان از آن استفاده کنند از شکل بیان مناسب قواعد استفاده نمود. ما این شکل بیان مناسب را در قالب اسناد قواعد کسب و کار مطرح می کنیم. این اسناد بسته به سطح جزئی نگری و مخاطبان در قالب سیاست ها، آیین نامه ها، دستورالعملها، روشهای جاری و سندتحلیل سیستم تهیه می شوند. در مقاله اسناد قواعد کسب و کار به تشریح هر یک از این اسناد می پردازیم.

 

در زندگی تان همواره قواعد خوب حاکم باشد 🙂

 

 

 

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *