تکنیک SCAMPER، ابزاری برای قوام ایده پردازی

هر چند هدف از برگزاری جلسات طوفان فکری رسیدن به ایده های ناب و کاربردی برای حل مسائل مختلف است و بسیاری از تیم ها از این تکنیک استفاده می کنند. اما الزاما به تنهایی اجرای این تکنیک نمی تواند شما را به ایده های ناب در مورد یک مسئله مثل طراحی یک محصول یا سرویس برساند.اما تکنیک SCAMPER در مسیر ایده پردازی می تواند به شما کمک کند.

SCAMPER در لغت به معنای فرار سریع است و شاید در حوزه خلاقیت می تواند یک اسم با مسما باشد اما نامگذاری این تکنیک برگفته از حروف اختصاری شش کلمه است. (Substitute-Combine-Adapt-Modify-Put to other use-Eliminate-Rearrange)

این تکنیک توصیه می کند برای ارائه راهکار در یک مسئله (که می تواند طراحی یک محصول یا یک خدمت جدید یا حتی بهبود یک فرایند باشد) از دریچه شش منظر ایده پردازی کنید.

جانشین سازی (Substitute) :ایده پردازی

جانشین سازی یعنی تلاش کنید با جانشین کردن یک ویژگی محصول یا خدمت با یک ویژگی مشابه به یک راهکار جدید برسید. مثلا استفاده از آلومینیوم در بدنه خودروها به جای استفاده از فولاد. مثال بارز آن در بهبود فرایندهای کسب وکار جانشین سازی فعالیتهای مکانیزه با فعالیتهای دستی است.

سوالی که باید در ذهنتان برای بررسی این منظر شکل بگیرد می تواند این باشد که “چه چیز دیگری می تواند همین کار را انجام دهد یا به چه شکل دیگری می توان این کار را انجام داد ؟”

در تصویر روبرو رمزهای حروفی با رمزهای عددی رایج در قفل ها جایگزین شده است.

ترکیب (Combine) :ایده پردازی

همیشه ترکیب کردن چیزها با هم می تواند نتایج جالبی به همراه داشته باشد. شاید مثال بارز آن که در روزمره زیاد با آن مواجه هستیم، ترکیب دوربین و تلفن در گوشی های موبایل است. بکارگیری منظر ترکیب باعث شده است که شما در گوشی های موبایل همزمان دو قابلیت را در کنار هم داشته باشید. این ترکیب کارایی این وسیله را به مراتب افزایش داده است.

سوالی که باید در ذهنتان برای بررسی این منظر از مسئله شکل بگیری می تواند این باشد که ” این محصول یا این خدمت در کنار کدام محصول یا خدمت دیگر برای مشتری جذاب تر است؟” این موضوع در حوزه تحلیل فرایند ها می تواند ترکیب چند فرم با هدف کاهش حجم و تعداد فعالیتهای یک فرایند باشد.

انطباق و اقتباس (Adapt):ایده پردازی

یکی از ویژگی های یک راهکار موثر، قابلیت انطباق آن با شرایط و محیطی است که قرار است در آن شرایط و محیط کار کند. یک نمونه از محصولات که می توانید به خوبی در آن ویژگی انطباق را ببینید تخت های کم جا هستند. این تخت در محیط های کوچک که فضای زیادی برای مبلمان ندارد خود را با محیط تطبیق داده در بیداری یک کاناپه است و درموقع خواب، تبدیل به یک تخت می شود. در مورد یک نمونه خدمت نیز ارائه غذاهای سلف سرویس یک نمونه خدمت طراحی شده با توجه به منظر انطباق است. در این نحوه سرو غذا، شما مختارید هر چقدر که نیاز دارید و از هر نوع غذایی که تمایل دارید میل نمایید.

کلمه Adapt به مفهوم اقتباس و الگوگیری نیز می باشد. به این معنی که شما برای ایجاد قابلیت انطباق در راهکارتان از چه الگوهای مشابهی می توانید استفاده کنید. مثلا در طراحی یک فن بی صدا از الگوی پرهای جغد استفاده شده است. ادیسون می گوید ” به داستانها و ایده های جذابی که موفق شده اند توجه کنید ایده شما تنها تطبیق ایده های قبلی است با شرایط مسئله جدید شما.” حتما این ضرب المثل معروف را نیز شنیده اید که چرخ را نباید از نو اختراع کرد این مثل هم به موضوع اقتباس از موفقیت های قبلی و بکارگیری صحیح آن در مورد مسئله خاصی که شما باید انرا حل کنید اشاره دارد.  انطباق یکی از منظرهای مهم در طراحی محصول یا خدمت است. در طراحی یا بهبود یک فرایند هم توجه به شرایط استثنا در یک فرایند در واقع همان پرداختن به منظر انطباق است.

سوالی که باید در ذهنتان برای بررسی این منظر شکل بگیرد می تواند این باشد که “اولا راهکار جدید در چه شرایطی قرار است کار کند؟ و آیا ابتکارات مشابهی در زمینه های دیگر وجود دارد که در شرایطی مشابه شرایط مسئله ما جواب داده اند و از آنها استفاده کرد؟”

اصلاح (Modify) :ایده پردازی

این منظر به دنبال اصلاح و تغییر در بخشی از خصیصه های یک راهکار است تا بتواند آنرا برای مخاطب جذاب تر کند. مثلا یک گوشی سبک تر و باریک تر قطعا برای مشتری جذاب تر است. آیا شیرین تر کردن یک آبمیوه می تواند برای مشتری جذاب تر باشد. شما برای پرداختن به این منظر می توانید هر پسوند “تَر” ی را به محصول یا خدمتتان اضافه کنید. در مورد یک فرایند هم سوالی که بسیار رایج است این است که آیا می توان فرایند را سریعتر انجام داد؟

استفاده در جای دیگر (Put to other use):

همه سرویس اسنپ را می شناسند. این خدمت ابتدا صرفا برای گرفتن خودرو طراحی شد. اما این خدمت را می توان در حوزه های دیگر نیز استفاده نمود. با توجه به این منظر در حالا حاضر اسنپ چندین سرویس جدید دیگر مانند، سنپ باکس و سنپ فود را طراحی کرده است. سوالی که برای پرداختن به این منظر در خلق یک محصول یا خدمت جدید می توانید از خودتان بپرسید این خواهد بود که ” آیا می توان از قابلیتهای محصول یا خدمت فعلی در یک شرایط دیگر نیز استفاده کرد؟”

حذف (Eliminate):ایده پردازی

حذف کردن بخشهایی از یک محصول شاید ما را به یک محصول جدید برساند. کسی که اولین بار ایده طراحی خودرو بدون دنده را در سرپروراند شاید به این منظر خوب آشنا بوده است. در تحلیل فرایندها حذف گام های اضافی فرایند که ارزش افزوده ای برای فرایند ندارد یکی از رویکردها مهم در بهبود عملکرد فرایند می باشد. به طور کلی هر چقدر شما بتوانید یک سیستم را به شکل ساده تری طراحی کنید (یعنی زواید آنرا حذف کنید.) میتوانید به محصول بهینه تری برسید. برای پرداختن به این منظر این سوال را از خود بپرسید که ” آیا می توانم یک بخش از راهکار (محصول، خدمت یا فرایند) فعلی را حذف کنم به شکلی که کارایی آن بهبود یابد؟ مثلا هزینه تولید آن کاهش یابد یا پیچیدگی کاربری آن کمتر شود؟

معکوس سازی – بازآرایی (Reverse-Rearrange) :ایده پردازی

شاید یکی از دام های ذهنی ممانعت از خلاقیت پذیرش همه چیز به همان صورتی است که هست. افراد خلاق کسانی هستند که امور بدیهی را زیر سوال می برند و از بین این سوالات به روشهای جدید و متفاوتی برای انجام کارها می رسند. افتادن سیب روی سر نیوتن شاید برای بسیاری دیگر نیز اتفاق افتاده بوده است اما این نیوتن بود که از خود پرسید چرا این سیب به بالا یه هر جهت دیگری سقوط نکرد. شما هم تلاش کنید در مورد هر مسئله اموری که به ظاهر بدیهی و منطقی هستند را شناسایی کنید و سپس تلاش کنید آنها را به چالش بکشید. به عنوان مثال در بهبود یک فرایند همیشه می توان این پرسش را مطرح کرد که آیا نمی توان ترتیب انجام فعالیتها را تغییر داد؟ در برخی از مدلهای خودرو تویوتا این سوال به این شکل مطرح شده است که ” آیا آمپرها حتما باید روبروی راننده قرار بگیرند و نتیجه آن محصولاتی است که آمپرهایی در وسط داشبورد دارند و برای هر دو سبک رانندگی از راست و چپ قابل استفاده هستند. (هر چند به شخصه از این خلاقیت تویوتا استقبال نمی کنم!)

موارد اشاره شده کمک می کنند که شما در زمان ایده پردازی برای طراحی یک محصول یا خدمت یا حل مسائل سازمانی تان، بتوانید از مسیرهای مختلف ایده پردازی کنید و ایده های غنی تر و پربارتری به دست آورید. حتما در جلسات بعدی طوفان فکری خود تلاش کنید در کنار رعایت ملاحظات جلسات طوفان فکری به شرکت کنندگان استفاده از تکنیک SCAMPER را جهت خلق ایده های ناب و غنی آموزش دهید.

نویسنده : امیر یزدانی

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *